Arcydzięgiel litwor

Jest rośliną dwuletnią i dorasta do 2.5 metra. Czas kwitnienia arcydzięgla to lipiec i sierpień. Pod ziemią ma niedługie, walcowate kłącze, od którego odchodzą liczne korzenie. W całości arcydzięgiel litwor wydziela mocny, specyficzny zapach. Roślina jest miododajna. W naszym kraju w stanie naturalnym rośnie rzadko, najczęściej w Tatrach (Dolina Litworowa po stronie słowackiej) i w Sudetach – nad brzegami rzek i potoków. Arcydzięgiel lekarski rosnący dziko znajduje się pod ochroną.


Arcydzięgiel lekarski dobrze rośnie również na każdej glebie ogrodowej. Rozmnaża się tylko z nasion, które wysiewa się na rozsadniku, bezpośrednio do gruntu lub do skrzyneczek. Idealnym czasem siewu jest sierpień, to znaczy tuż po zbiorze nasion, które bardzo szybko tracą możliwość kiełkowania. Rozsadę otrzymuje się jesienią tego samego roku. Młode rośliny umieszcza się w rozstawie 70 X 50 cm.

Arcydzięgiel wykorzystywany jest w całości. Jego korzeń wykopuje się jesienią pierwszego roku wegetacji (przy uprawie z siewu wiosennego). Jest dość krótki i dlatego można go łatwo wyjąć razem z kłączem widłami lub szpadlem. Następnie obcina się część nadziemną, korzeń arcydzięgla szybko i dokładnie myje pod bieżącą wodą, później kroi na 2 – 4 części. Suszyć należy go w podwyższonej temperaturze (do 40°C). Ogonki liściowe smaży się w cukrze, a wycina je wiosną w drugim roku uprawy lub jesienią w pierwszym (przy uprawie z siewu wiosennego), gdy nie są jeszcze włókniste. Ucina się je u nasady i kroi na 1 – 2 centymetrowe kawałki. Nasiona arcydzięgla lekarskiego przeznaczone do siewu zbiera się na przełomie sierpnia i września w drugim roku wegetacji.

Arcydzięgiel litwor pobudza wytwarzanie soków żołądkowych i zmniejsza nadmierną fermentację w układzie pokarmowym. Główny składnik surowca – olejek arcydzięglowy ma działanie uspokajające, a preparaty zawierające olejek stosowane są pomocniczo przy bólach gośćcowych, nerwobólach i zapaleniu korzonków nerwowych.

Najczęściej stosowaną postacią leku jest odwar z arcydzięgla. 1 łyżka stołowa surowca na pół szklanki wody, który pije się po 1/2 szklanki: przed jedzeniem – jako środek żołądkowy, po posiłkach – wiatropędny lub przed snem – przy bezsenności. Korzeń arcydzięgla używany jest jako przyprawa do ryb, sałatek i sosów. Wykorzystywany bywa również do wyrobu wódek gatunkowych, między innymi słynnej góralskiej „litworówki”. Ogonki liściowe smażone w cukrze służą do przybierania ciast i tortów oraz wchodzą w skład bakalii do keksu.

Dodaj komentarz